Γιατί τον Πατριάρχη τον προσφωνούμε ως Παναγιώτατο; Είναι πιο πάνω και από την Παναγία;
Παρουσίαση θέματος:
Ανδρέας Κατσιάπης - Γαλανός*.
Γιατί τη μητέρα τού Χριστού την ονομάζουμε Παναγία, αλλά και γιατί τον Πατριάρχη τον προσφωνούμε ως Παναγιώτατο;
Αναρωτηθήκατε ποτέ, γιατί τον Πατριάρχη τον προσφωνούμε όχι απλώς ως Άγιο ή Πανάγιο, όχι απλώς ως Παναγιώτερο, αλλά τον προσφωνούμε, σε υπερθετικό βαθμό, δηλαδή ως Παναγιώτατο;
Είναι, λοιπόν, ο εκάστοτε Πατριάρχης πιο πάνω και από την Παναγία;
.
Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ, ΠΑΝ-ΑΓΙΩ-ΤΑΤΟΣ;
ΠΙΟ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ;
Χθες, εορτή τής Παναγίας, δεν ήθελα να ασκήσω κριτική σε μια, κατά την κρίση μου, κακή παράδοση που επικράτησε στη Διοίκηση της Εκκλησίας. Σύμφωνα με αυτή την κακή παράδοση, τον Πατριάρχη τον προσφωνούμε ως Παναγιώτατο.
Καταρχάς, τη Μητέρα τού Χριστού την ονομάζουμε, δικαίως, ως Παναγία, επειδή είναι πάνω από όλους τούς αγίους (ακόμη και πάνω από τους αγγέλους).
Η Εκκλησία λοιπόν, ως Δόγμα και όχι ως Διοίκηση (εξηγώ παρακάτω, στο Υ.Γ., τη διαφορά μεταξύ δόγματος και διοίκησης της Εκκλησίας), η Εκκλησία, λοιπόν, αναφερόμενη στη Μητέρα τού Χριστού, χρησιμοποιεί τον θετικό βαθμό τής λέξης («Παναγία»). Δεν χρησιμοποιεί ούτε τον συγκριτικό βαθμό («Παναγιώτερη») αλλά ούτε και τον υπερθετικό βαθμό («Παναγιώτατη»).
Η Εκκλησία, όμως, ως Διοίκηση (και όχι ως Δόγμα), από τον 9ο αιώνα μ.Χ. μέχρι και σήμερα, χρησιμοποιεί την προσφώνηση «Παναγιώτατος» (σε υπερθετικό βαθμό) για τον Πατριάρχη. Την ίδια προσφώνηση χρησιμοποιεί και για τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (προσφώνηση όμως που χρησιμοποιείται εντός των ορίων τής Μητρόπολής του). Παλιότερα, η προσφώνηση «Παναγιώτατος» χρησιμοποιούνταν και για άλλους Μητροπολίτες.
.
ΑΥΤΑ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ, ΟΤΑΝ Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΔΕΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΑΛΛΑ ΜΕ ΤΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ...ΕΞΟΥΣΙΕΣ.
Γιατί όμως χρησιμοποιούμε την προσφώνηση «Παναγιώτατος» (σε υπερθετικό βαθμό) για τον Πατριάρχη; Είναι πιο πάνω από την Παναγία; ΟΧΙ βέβαια. Τότε, γιατί; Και μάλιστα, γιατί σε υπερθετικό βαθμό;
Οι προσφωνήσεις αυτού του είδους επικράτησαν στην Ορθόδοξη Εκκλησία όχι επειδή οι Πατριάρχες (από τον 9ο αιώνα και μετά) ήταν άγιοι, πανάγιοι (όπως η Παναγία), παναγιώτεροι ή παναγιώτατοι.
Προφανέστατα, τον 9ο αιώνα μ.Χ. επικρατεί στην Εκκλησία μια κάποιου είδους παρακμή. Ασχολούνται λοιπόν με τα αξιώματα και με τις προσφωνήσεις, παρά με την ουσία. Διότι το εκκλησιαστικό αξίωμα και το ράσο ΔΕΝ κάνουν τον Πατριάρχη, αλλά ο Πατριάρχης, αν έχει πνευματική και εν Χριστώ ζωή, τότε και μόνο τότε αναδεικνύει το ράσο του και το εκκλησιαστικό του αξίωμα.
Έτσι, από τον 9ο αιώνα μέχρι και σήμερα, προσφωνούμε, κακώς, τον Πατριάρχη (και τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης) ως «Παναγιώτατο»! Δηλαδή; Πιο πάνω και από την Παναγία!
Και φυσικά, ό,τι αρνητικό έχει μπει στην εκκλησιαστική παράδοση (και είναι πολλά που έχουν μπει), δεν φεύγει ποτέ ή πολύ δύσκολα φεύγει. Γιατί; Διότι δικαιολογούμαστε ότι αυτό «είναι πλέον η (δήθεν) παράδοσή μας»! Και έτσι συμβιώνουμε με τα λάθη μας και τα διαιωνίζουμε…
.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΑ.
Υ.Γ. 1: ΠΡΟΣΟΧΗ. Κακώς ταυτίζουμε τις εκάστοτε ΔΙΟΙΚΗΣΕΙΣ τής Εκκλησίας με την Εκκλησία ως ΔΟΓΜΑ, ως Σώμα Χριστού.
Οι Διοικήσεις τής Εκκλησίας έχουν και τα θετικά τους αλλά, συχνά, και τα αρνητικά τους.
Για παράδειγμα, όταν ένας Πατριάρχης, ένας Μητροπολίτης, ένας Μοναχός ή μια Μοναχή, ένας Ιερέας ή ένας λαϊκός (άνδρας και γυναίκα) αγωνίζεται και ζει κατά το θέλημα του Θεού, μετέχει τής Αγίας Εκκλησίας τού Θεού. Όταν όμως ΔΕΝ ζει κατά το θέλημα του Θεού, τότε ΔΕΝ είναι δυνατόν να μετέχει τής Αγίας Εκκλησίας τού Θεού (ως Δόγματος).
Αυτό συμβαίνει, διότι η Εκκλησία ως μυστήριο, ως δόγμα, είναι άσπιλη, αμόλυντη, άχραντη, είναι Σώμα Χριστού, είναι αυτός ο ίδιος «ο Χριστός, ο μεθ’ ημών ων και εις τους αιώνας παρατεινόμενος», κατά τον άγιο Αυγουστίνο, επίσκοπο Ιππώνος.
Επομένως, ένας/μία που, ναι μεν εμφανίζεται ότι είναι χριστιανός / χριστιανή (λαϊκός ή ρασοφόρος), αλλά όμως ΔΕΝ πιστεύει ορθά και ΔΕΝ ζει κατά το θέλημα του Θεού (ας είναι και Πατριάρχης), δεν είναι δυνατόν και να μετέχει τής Αγίας Εκκλησίας τού Θεού [Εκκλησία ως Δόγμα]. (Αείμνηστος π. Γεώργιος Μεταλληνός).
Υ.Γ. 2: Ο Θεός είναι ΚΑΤΑ ΦΥΣΗ Άγιος. Οι άγιοι της Εκκλησίας αλλά και οι άγγελοι είναι ΚΑΤΑ ΧΑΡΗ άγιοι. Και βεβαίως, η Μητέρα τού Χριστού είναι ΚΑΤΑ ΧΑΡΗ αγία και Παναγία και πάνω από τους αγίους τής Εκκλησίας.
Υ.Γ. 3: Κάνουν μεγάλο λάθος όσοι νομίζουν ότι η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ (όπως και της Ελλάδας) είναι τα πάντα, δηλαδή όλα τα θετικά και τα αρνητικά μαζί. Όσοι έχουν αυτή την αντίληψη, συγχέουν την παράδοση με την ιστορία (όπου εκεί περιέχονται τα πάντα).
Παράδοση είναι οι κορυφαίες θετικές στιγμές τής Εκκλησίας (το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα).
.
* Ο Ανδρέας Κατσιάπης - Γαλανός
είναι πτυχιούχος Α.Ε.Σ. Αθηνών,
πτυχιούχος Θεολογικής Σχολής Αθηνών,
δημοσιογράφος στην Κατερίνη.
galanos.andreas@gmail.com
https://www.facebook.com/profile.php?id=100009657090926
