Αφαίρεση γονικής μέριμνας (επιμέλειας) ανηλίκων.

Επιμέλεια ανάρτησης:

Νίκος Δελφάκης.

Αφαίρεση γονικής μέριμνας (επιμέλειας) ανηλίκων

Λόγω κακής άσκησης από τους γονείς.

Ιδίως σε περίπτωση ενδοοικογενειακής βίας

Με Αίτηση του Εισαγγελέα Πρωτοδικών.

Πώς θα είχε αποτραπεί το έγκλημα στην Πάτρα

Το ζήτημα αφαίρεσης επιμέλειας ανηλίκων τέκνων λόγω κακής άσκησης από τους γονείς με Αίτηση του αρμόδιου Εισαγγελέα Πρωτοδικών καθίσταται πάλι επίκαιρο με την υπόθεση θανάτου των τριών ανήλικων παιδιών στην Πάτρα με φερόμενη ως δραστρια την μητέρα Ρουλα Πισπιριγκου που συνελήφθη παραμένοντας κρατούμενη στην ΓΑΔΑκαι πρόκειται να απολογηθεί ενώπιον της κ.11ης Ανακριτρας Αθηνών την Δευτέρα 4/4 .

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1510 παρ. 1 και 1532 Α.Κ. συνάγεται ότι, σε περίπτωση που κάποιος από τους γονείς παραβαίνει τα επιβαλλόμενα από το λειτούργημα της γονικής μέριμνας καθήκοντα για την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου ή τη διοίκηση της περιουσίας του ή ασκεί το λειτούργημα αυτό καταχρηστικά ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί σε αυτό, το Δικαστήριο (Μον Πρωτ /Εκούσια Διαδικασία)μπορεί, μετά από αίτηση του άλλου γονέα, των πλησιεστέρων συγγενών του τέκνου, του εισαγγελέα ή και αυτεπάγγελτα, να διατάξει οποιοδήποτε πρόσφορο μέτρο, ιδίως δε, να αφαιρέσει από τον ένα γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας, ολικά ή μερικά και να την αναθέσει αποκλειστικά στον άλλον, ή αν συντρέχουν και στο πρόσωπο αυτού οι ως άνω προϋποθέσεις, να αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου ολικά ή μερικά σε τρίτον ή να διορίσει επίτροπο.

Από τη δεύτερη ως άνω διάταξη προκύπτει με σαφήνεια ότι για την αφαίρεση, λόγω κακής άσκησης, της γονικής μέριμνας, που ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη και το κοινωνικό συμφέρον, τίθενται διαζευκτικά οι παρακάτω προϋποθέσεις, ήτοι 1) παράβαση καθηκόντων που επιβάλει το λειτούργημα, 2) καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος ή 3) αδυναμία ανταπόκρισης σε αυτό. Όμως, απόλυτος εννοιολογικός διαχωρισμός των ως άνω περιπτώσεων κακής άσκησης της γονικής μέριμνας είναι ως επί το πλείστον ανέφικτος, αφού οι πιο πάνω περιπτώσεις αλληλοεπικαλύπτονται. Έτσι, η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος αποτελεί ταυτόχρονα και παράβαση των καθηκόντων του γονέα, που από το λειτούργημα επιβάλλονται. Ειδικότερα, παράβαση των καθηκόντων του γονέα συνιστά η πλημμελής εκπλήρωση των καθηκόντων αυτών με μέτρο κρίσης το οικονομικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο αυτού. Καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος του γονέα συνιστά η άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου κατά τρόπο αντίθετο ή μη εναρμονιζόμενο προς το σκοπό του, με αποτέλεσμα να διακυβεύονται τα προσωπικά, συμφέροντα του τέκνου. Η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας είναι δυνατό να εκδηλωθεί με θετική ενέργεια, δηλαδή με πράξη ή με παράλειψη άσκησης των καθηκόντων του γονέα. Όμως, η κρίση για το αν συντρέχει κατάχρηση του δικαιώματος της γονικής μέριμνας θα πρέπει να στηριχθεί όχι σε μεμονωμένες πράξεις ή παραλείψεις του γονέα, αλλά σε μία εκτίμηση της συνολικής συμπεριφοράς του έναντι του τέκνου, εκτός αν μία μεμονωμένη πράξη ή παράλειψη είναι τόσο βαριά, ώστε να αρκεί για να στηρίξει γενική (αρνητική) κρίση. Έτσι, καταχρηστικά, κατά τα ανωτέρω, ασκείται η επιμέλεια τέκνου, αν ο έχων την επιμέλεια γονέας παραβαίνει τα καθήκοντά του εκ της επιμέλειας, με κίνδυνο να επιφέρει ως συνέπεια βλάβη στην ψυχική ή σωματική ανάπτυξη του τέκνου. Τέλος, αν η γονική μέριμνα ανήκει και στους δύο γονείς και αφαιρείται η άσκησή της από τον ένα, αυτή θα παραμένει μόνο στον άλλο γονέα, βάσει της αρχής του πλήρους δικαιώματος κάθε γονέα για την άσκησή της (Α.Π. 537/2012, 99/2014, 577/2014 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ)..

Επικρατεί η άποψη ότι η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας ταυτίζεται, ως μορφή κακής άσκησης του λειτουργήματος, με την παράβαση των απορρεόντων από αυτό καθηκόντων (Γαζής, Προβλήματα από το νέο Οικογενειακό Δίκαιο, ΝοΒ 1983.1461 υποσημ. 16· Κουνουγέρη- Μανωλεδάκη, ΟικογΔ ΙΙ, σελ. 352· Παντελίδου, «Γονείς ακατάλληλοι δι΄ ανηλίκους», ΧρΙΔ 2006.289· Λαδογιάννης σε Γεωργιάδη ΣΕΑΚ, 1532-1533 αριθ. . Ωστόσο πειστικότερη εκτιμάται η γνώμη που κρίνει ότι καταχρηστική είναι κάθε νόμιμη, καταρχήν, άσκηση των δικαιωμάτων από τη γονική μέριμνα, η οποία, όμως, αντιβαίνει στα γενικότερα συμφέροντα του τέκνου και ιδίως στην ψυχική ή σωματική ανάπτυξή του (Απ. Γεωργιάδη, ΟικογΔ, παρ. 32 αριθ. 7· Πουλιάδης σε ΑΚ Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, άρθρ. 1532-1533 αριθ. 10· Γ.-Α. Γεωργιάδης, Αναδοχή ανηλίκου, αριθ. 159). Πράγματι η παράβαση των καθηκόντων αποτυπώνει μία συμπεριφορά ευθέως αντίθετη στο συμφέρον του τέκνου που δεν ικανοποιεί, όμως, παράλληλα, κάποιο συμφέρον των γονέων, ενώ καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος συντρέχει όταν οι γονείς ασκούν, στο πλαίσιο της διακριτικής ευχέρειας που τους παρέχει το λειτούργημά τους, τα δικαιώματα που πηγάζουν από αυτό κατά τρόπο προδήλως μη ανταποκρινόμενο στον σκοπό του λειτουργήματος, που είναι η προστασία των συμφερόντων του τέκνου.

Σύμφωνα με την ΑΚ 1532, σε περίπτωση κακής άσκησης της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει κάθε πρόσφορο μέτρο, όπως ιδίως την αφαίρεση μέρους ή του συνόλου της άσκησης της γονικής μέριμνας από τον ένα γονέα και της ανάθεσής του στον άλλον. Ως μερική αφαίρεση της άσκησης της γονικής μέριμνας νοείται η αφαίρεση μόνο του δικαιώματος επιμέλειας, αν η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας συνέχεται με την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου.

Αυτονόητη προϋπόθεση για την αφαίρεση άσκησης της γονικής μέριμνας αποτελεί η διατήρηση στο πρόσωπο του γονέα της ιδιότητας του φορέα του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας. Η προϋπόθεση αυτή δεν συντρέχει όταν η γονική μέριμνα έπαυσε αυτοδικαίως στο πρόσωπο του γονέα που εξέπεσε από τη γονική μέριμνα επειδή καταδικάστηκε τελεσίδικα σε ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός μήνα για αδίκημα που τέλεσε με δόλο που αφορά στη ζωή, στην υγεία και στα ήθη του τέκνου (ΑΚ 1537). Στην περίπτωση αυτή, η αίτηση των προσώπων που νομιμοποιούνται ενεργητικά στην υποβολή της αίτησης της ΑΚ 1532 απορρίπτεται ως νόμω αβάσιμη. Αντίθετα, είναι δυνατή η άσκηση αναγνωριστικής αγωγής περί της ανυπαρξίας σχέσης γονικής μέριμνας (Κ.Πολ.Δ 592 αριθ. 2 περ. α).

Πλούσια Νομολογία υπάρχει σχετικά όπως η παρακάτω απόφαση 127/2019ΑποφΜονΕφΑθ

Αριθμός απόφασης 127/2019

TO ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΕΦΕΤΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τη Δικαστή Αγγελική Τσώλη Εφέτη, ορίσθηκε από την Πρόεδρο Εφετών και τη Γραμματέα Αφροδίτη Γεωργίου.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριο του στις 18-10-2018, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

ΤΩΝ ΕΚΚΑΛΟΥΝΤΩΝ: 1. ... (ΑΦΜ .) και 2. ...(ΑΦΜ .) αμφοτέρων κατοίκων Πύργου Ηλείας (οδός ...), που δεν παραστάθηκαν στο Δικαστήριο.

ΤΟΥ ΕΦΕΣΙΒΛΗΤΟΥ: Εισαγγελέως Εφετών Πατρών, που δεν παραστάθηκε στο Δικαστήριο.

Η Εισαγγελέας Πρωτοδικών Πατρών Δήμητρα Καπελιαρή κατέθεσε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών την υπ' αριθμ. ./10-2017 αίτηση της (εκούσια δικαιοδοσία) περί αφαίρεσης του συνόλου της γονικής μέριμνας του άρρενος ανηλίκου τέκνου των καθ' ων η αίτηση επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. ./2017 απόφαση του ανωτέρω Δικαστηρίου που δέχθηκε την αίτηση και ανέθεσε το σύνολο της γονικής μέριμνας του ως άνω ανηλίκου τέκνου στο ΝΠΔΔ με την επωνυμία «Κέντρο Πρόνοιας της Περιφέρειας Αττικής, Παράρτημα Προστασίας Παιδιού «Η ΜΗΤΕΡΑ» Αναρρωτήριο Πεντέλης». Την απόφαση αυτή προσέβαλαν ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου οι καθ' ων η αίτηση και ήδη εκκαλούντες με την από 29-9-2017 (αριθμ. εκθ. καταθ. ./2-10-2017) έφεση τους, της οποίας δικάσιμος ορίστηκε η 8η-2-2018. Κατά τη δικάσιμο εκείνη το Δικαστήριο ανέβαλε τη συζήτηση της υπόθεσης για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης αυτής.

Η υπόθεση εκφωνήθηκε από τη σειρά του οικείου πινακίου και συζητήθηκε.

ΑΦΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣΕ ΤΗ ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 748 παρ. 2 και 760 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αντίγραφο της έφεσης κατά της απόφασης που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, με την κάτωθι αυτού πράξη ορισμού δικασίμου, καθώς και κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο αυτή πρέπει να κοινοποιείται προς τον Εισαγγελέα του δικαστηρίου που δικάζει το ένδικο μέσο, οσάκις τούτο επιτάσσει ο νόμος ή ήθελε διαταχθεί από το Δικαστή ή από την πρόεδρο του δικαστηρίου (άρθρο 748 παρ. 2 ΚΠολΔ), αλλιώς η συζήτηση για το ένδικο μέσο είναι απαράδεκτη και μάλιστα χωρίς τη συνδρομή του στοιχείου της βλάβης. Το απαράδεκτο αυτό λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως, καθόσον πρόκειται για παράλειψη η οποία επιφέρει έλλειψη της κατά νόμο απαιτούμενης για τη συζήτηση του ενδίκου μέσου προδικασίας (άρθρα 111 παρ. 2 και 271 ΚΠολΔ),-(ΑΠ 497/2002 NOB 501873, ΕΑ 4018/2005 Ελλ Δνη 46.1726).

Στην προκειμένη περίπτωση η Εισαγγελέας Πρωτοδικών Πατρών άσκησε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών την υπ' αριθμ. πρωτ. ./10-2017 αίτηση (εκούσια δικαιοδοσία) που στρέφεται εναντίον των καθ' η αίτηση ήδη εκκαλούντων με την οποία ζητούσε, την αφαίρεση του συνόλου της άσκησης της γονικής μέριμνας του προσώπου του ανηλίκου τέκνου των καθ' ων η αίτηση, ..., λόγω παράβασης του λειτουργήματος τους και την ανάθεση της στο ΝΠΔΔ με την επωνυμία «Κέντρο Πρόνοιας της Περιφέρειας Αττικής, παράρτημα προστασίας παιδιού «Η ΜΗΤΕΡΑ» Αναρρωτήριο Πεντέλης». Επί της αίτησης αυτής εκδόθηκε, κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων κατά την εκούσα δικαιοδοσία, η υπ' αριθμ. ./2017 οριστική απόφαση του ανωτέρω Δικαστηρίου με την οποία έγινε δεκτή η αίτηση. Την απόφαση αυτή προσέβαλαν οι καθ' ων η αίτηση ήδη εκκαλούντες, με την από 29-9-2017 (αριθμ. εκθ. καταθ. ./2-10-2017) έφεση τους προς το Δικαστήριο τούτο, η οποία προσδιορίστηκε για συζήτηση, με επιμέλεια τους, κατά τη δικάσιμο της 8ης-2-2018 κατά την οποία το Δικαστήριο ανέβαλε τη συζήτηση της κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης αυτής. Κατά τον προσδιορισμό της δικασίμου οι εκκαλούντες διατάχθηκαν από την πρόεδρο του παρόντος Δικαστηρίου να κοινοποιήσουν αντίγραφο της κρινόμενης έφεσης με την κάτωθι αυτής σημείωση για τον ορισμό δικασίμου στον Εισαγγελέα Εφετών Πατρών, που με τη διατασσόμενη επίδοση από την Πρόεδρο του Δικαστηρίου απέκτησε την ιδιότητα του διαδίκου (άρθρα 748 παρ. 2, σε συνδ. με 760 ΚΠολΔ). Όμως, από το φάκελο της δικογραφίας προκύπτει ότι οι εκκαλούντες δεν κλήτευσαν τον Εισαγγελέα Εφετών Πατρών κατά τη συζήτηση της κρινόμενης έφεσης, όπως όφειλαν, σύμφωνα με τη νομική σκέψη που προηγήθηκε, αφού δεν προσκομίζεται, σχετική έκθεση επίδοσης αλλά ούτε και γίνεται επίκληση τέτοιας διαδικαστικής ενέργειας. Τούτου δοθέντος και επειδή οι εκκαλούντες δεν τήρησαν τη νόμιμη προδικασία πρέπει σύμφωνα με τη νομική σκέψη που προηγήθηκε να κηρυχθεί αυτεπαγγέλτως απαράδεκτη η συζήτηση της έφεσης τους λόγω έλλειψης προδικασίας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΚΗΡΥΣΣΕΙ απαράδεκτη τη συζήτηση της από 29-9-2017 (αριθμ. εκθ. καταθ. ./2-10-2017) έφεσης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε και δημοσιεύθηκε στο ακροατήριο του στην Πάτρα, σε έκτακτη δημόσια συνεδρίαση στις 928.2.2019 απόντων των διαδίκων.

Η ΔΙΚΑΣΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΒΑΣΊΛΕΙΟΣ ΝΟΥΛΕΖΑΣ

Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο